Kristien Sûngkuo – A Ṭobul, Thiltum le Mawphurna
(Nu le Pa Seminar “Kristien Sûngkuo – Krista Isu Sipai Ringum Dinga Insingsatna Hmun”, 30 May 2026, YWCA, Dwarka Sector 10, New Delhi huna seminar paper)
– Ziektu: Pastor Lalsiesang Zote
“Thil po po hi Amaa inthoka um, Ama lei le ama ta dinga um, an ni vong si a (Rom 11:36).
Thuhma: ‘Kristien Sûngkuo – Krista Isu Sipai Ringum Dinga Insingsatna Hmun’ ti thupui hmanga kohranin seminar a huoihotnaa, paper pakhat, a thupuia “Kristien sûngkuo, ṭobul, thiltum le mawphurna” buotsai dinga ṭhuoituhaiin an mi hung dande hi, lawm a um lai zingin, ka huphur chau ni loin kei le kei ka’n sit hle. Kei hi Bible bâk hi lekhabu dang ka tiem rawn naw khop el a, tulai khawvel, màni kutpha laia iengkim hre thei le tiem thei laia màni hmu dân le ngaidân local deua paper hang present chu inphalam um ka ti hle. Sienkhom màni mawphurna le chanvo a ni leiin, ka mawphurna phur suok dingin Pathien ringsanin mawl takin ka hung insingsa ve el a nih. Ka thupui ding, ‘Kristien Sûngkuo Ṭobul, Thiltum le Sûngkuoa Membarhai Mawphurna’ ti poimaw tak hi, Bible-a inthoka ka hmu le hriet hai mawl takin ka hung hril el ding a nih.
Sûngkuo hrilfiena: Sûngkuo ei ti hi Nuhmei le Pasal inneinaa inthoka nau-le-te insieng, nau dinga lak (adopted) le thisen inlaichinna nei in pakhata um khawm / chêng khawm hi ‘Sûngkuo’ ei ti hi a nih. Sûngkuo ti hi hril dân tam tak um sien khom ei thupui dungzuiin, Bible besanin Kristien sûngkuo, a ṭobul, a thiltum, poimawna le mawphurna mawl takin ei hril el ding a nih.
Kristien Sûngkuo: Kristien sûngkuo chu, Nuhmei le Pasal inneinaa, nuhmei le pasal kâr chaua thuthlung ni loin, hrepuitua Pathien ṭhanga inneinaa inthoka sûngkuo indin hi a nih. Bible-a Inneina hmasataka ṭhangpo chu, Adam, Evi le Pathien an ni a, mi dang tu khom an ṭhang nawh. Hi leiin voisun chena Kristien inneinaa poimaw tak chu, dam sûnga inneina thuthlungtu, nuhmei, pasal le a hrepuitu Pathien (Thlarau Thienghlim) ṭhangna inneinaa inthoka sûngkuo indin hi Kristien sûngkuo chu a nih. Pathien ṭhang loin Kristien inneina a um thei naw angin Pathien ṭhang loin Kristien sûngkuo a um thei nawh. Kristien inneina a thienghlim ang bokin Kristien sûngkuo khom a thienghlim ding a nih. Kristien inneina kâra hin, inneina thuthlungtu nupa le Pathien bâk thil dang an inrol a, ro an rêl phâ, inneina le sûngkuo a se hlak. Chuleiin, inneina hi Lalpan a ṭan chau ni loin ama khom a ṭhang a nih. Hi tak hi Kristien inneina le sûngkuo chu a nih.
Chuleiin, voisuna nuhmei pasal innei tahai, in thuthlungpui, in koppui haiin thina leia amanih an thuthlungah ring an um ta naw leia in lo inṭhe khom ni sien, in inneina thuthlung hrepuitua ṭhang Pathien chu, ringum takin a la ngirpui zing ti ringnain Kristien sûngkuo ditum tak indin thei zing a nih. Ringum loin mihriem um inla khom, inneina hrepuitua ṭhang Pathien ruok chu a ring um a, mi’n phatsan loin a thuthlungah a la ngir zing ti hi ring ding a nih. Hi lei hin fahra le hmeithai hai Lalpan a ngaiven èm êm a nih.
“Ṭi naw, muolpho naw ti nih, hmingsiet inlâu hrim hrim naw, hmaimawkin um naw ti nih. I tleirawl lai muolphona kha theinghilin um ta’ng a ta, I hmeithai hmaimawkna khom, hre zing ta naw bok i tih. I pasal chu nangma Siemtu, A hming chu Iengkim Lalpa, I tlantu chu Israel Mi Thienghlim, khawvel po po Pathien a nih. Tleirawlte laia pasal nei, sienkhom hnawl le màka um, Lungril beidong taka khawsa, a pasalin a ko nawk ang elin, Pathienin ko nawk a ti che” (Isai 54:4-5).
“Hmun thienghlima chêng Pathien chu Fahrahai ta din pa a na, Hmeithaihai ngaituotu a nih’ (Sâm 68:5).
Kristien sûngkuo ei hang ti phâ hin, sûngkuo soisel bo ni dinga ringna a mi’n neitir hlak. Sienkhom, Kristien sûngkuo chu, soisel bo Sûngkuo ni naw sien khom, soisel bo Krista a chêng ve a ni ti ringnain Kristien sûngkuo ei indin thei a nih. Kristien sûngkuoa chun a chângin suolin rorelin buoi hlak sien khom, suol hnetu le suol ngaidam theitu Krista a chêng ve a ni ti ringna nei hi a nih. Sûngkuoa chun nau-le-te haiin thu an lo awi naw khom a, nau-le-te hai thu inawitir theitu Krista a chêng ve ti ringnaa sûngkuo keihruoi hi Kristien sûngkuo chu a nih. Sûngkuoa chun inremnawna lo um hlak sien khom, inremna siemtu Krista a chêng ve ti ringnaa Pathien thu anga sûngkuo kalchawi tum ṭal hi Kristien sûngkuo chu a nih. Sûngkuoa chun insêl inhal lo um hlak sien khom, inremna siemtu Krista a um leiin inremna a um nawk hlak. Kristien sûngkuo innghatna chu Pathien hmangaina a na, Kristien sûngkuo siempuitling hi Pathien thiltum a nih.
Sungkuo ṭobul: Khawvel hi Pathien thua inumtir le thil hmu theia umhai hi hmu thei loa inthoka hung um a nih ti ringnain ei hriet tiin Heb 11:3-ah a’n ziek a. A umzie chu hmu thei sûngkuo hi, hmu thei lo sûngkuo hlimthla tina a nih (Christian family is the reflection of God’s family).
Sûngkuo inṭan dân amanih a ṭobul hriet ding chun Pathienin mihriem a siem dân hriet phot a ṭul. Gen 1:26-28-a chunPathienin eini angpuiin, eini ang chiein mihriem siem ei tiu a ti a, Pathien angpui chiein a nih pasal le nuhmei a siem, Pathienin an ni chu mal a sawm a, Chi tam tak thlaa punga, hnuoi hluo sip ding le hnuoi hi in thu hnuoia hung sie ro (ro hung rêl ro) tiin mal a sawm a. Chun, Gen 2:22-ah “Adam nakru, a lak doka inthoka a siem Evi (Nuhmei) chu Lalpan Adam kuoma a hung ṭhuoi, a hang hmu chu, Pumkhat an ni ti a hriet nal el a nih. Hi zet hi chu ka ru ang ru nei, ka taksa ang taksa put a ni hi, Pasala inthoka lak suok a ni leiin ‘Nuhmei’ ti ning a tih’ a ta” tiin a’n ziek bok a.
Adam kuoma chun a hung ṭhuoi a, a ngiel a ngana hril chun, ‘A’n neitir a’ ti ding a nih. Hi hi Bible-a inneina hmasatak a nih. Hi inneinaa hin mi dang tu khom an ṭhang naw a, Adam, Evi le Pathien chau an ṭhang a nih. Hi lei hin inneina hi Lalpan a ṭan chau ni loin ama khom a ṭhang ve a, a hrietpui bok a nih. Innei hi nuhmei le pasal inkâra thuthlung chau ni loin, Pathien le mihriem kâra thuthlung khom a ṭhang ve leiin inneina hi a det chau ni loin a thienghlim a nih.
Gen 1:26-28-ah mihriem chu Pathien angpuia (image) siem a ni ti ei hmu a. Hnuoi le vana Pathien thilsiemhai hi pakhat khom Pathien angpui an um nawh. Ama angpui kher khera mihriem a siem hi ngaituo ding tam tak a um, chu chau chu ni loin nuhmei (Evi) a siem hin hnuoia pilvut la loin, mihriem (Adam) nakrua inthoka a siem kher kher hi asan hi um ngèi a tih. Nuhmei le pasal hi pum khat an ni a, sienkhom ang khat ni si, intluk ni lo an nih. Asan chu Adam hi pilvuta inthoka siem a na, Evi ruok chu Adam nakrua inthoka siem a ni ve thung a nih. Pathien angpuia siem Adama inthoka siem Evi chu Pathienin Adam kuoma a hung ṭhuoi a, an ni pahni nupa nun hmanga (sexual or intimate relationship) chi tam tak thla dingin thu a pek a. Hi taka ei hriet ding chu nuhmei le pasal inneina hi mihriem tisa châkna le nuomna sukpuitlingna ding el a ni naw a, chi tam tak thlaa sûngkuo indin hi Lalpa thiltum a nih. A dot dotin zuk sut inla. Adam chu Pathien ang puia siem a na, Adama inthok chun Evi a siem nawk a. Adam le Evi hai pahni chu tu khom ṭhang lo, Pathien chau ṭhanga inpawlna thienghlima inthok, an ni (Adam le Evi) ang ang amanih Pathien angpui chi thla tam tak inthla pung dingin Pathienin inneina le sûngkuo hi a’n din a nih. Ei thupui ni naw sien khom hi taka inthok hin Pathien hi Trinitarian Pathien a nizie hriet thei a nih. Hi leiin nupa le nauhai kâr sûngkuo hi Trinitarian Pathien inkâr suklangna a ni leiin a thienghlim ding a nih. Inneinaa hriet ding poimaw tak chu chi thla pung, a tam thei ang taka Pathien image (hlimthla) khawvela inlangtir le thilsiemhai chunga rorêl hi a nih. Hi hi inneina mission poimaw tak a nih.
Thuthlung Thara hin ‘Kristien Sûngkuo’ ti thumal hmu ding um naw sien khom, Efe 5:21-33; 6:1-4; Kol 3:18; Tit 2:5; 1 Tim 3:11; 1 Pet 3:1-7 ahai hin sûngkuoa poimaw èm êm, pahaiin an nuhmeihai an hmangai dân ding le an nauhai an enkol dân ding bâkah nuhaiin an pasalhai laka an intuklut dân ding le nauhaiin nu-le-pa thu an awi dân ding hai a’n ziek a.
Efe 5:32 ah Tirko Paulain nuhmei pasal inneina hi “Thu inril le inthûk tak a na, kei ruok chun Krista le a kohran thu a hrilna niin ka hriet” a ti a. Kristain kohran a hmangai a, Kohran ta dinga a’n pek angin, pasalin a nuhmei hmangaiin a nuhmei ta dingin a’n pek ding a ni thu a hril a. Chuong ang bokin, Kohran chu Kristaah an tuklut angin nuhmei chu a pasal kuoma an tuklut ding a ti bok a nih.
Kristien sûngkuo thiltum (purpose): Thuv 16:4ah “Iengkim hi Lalpan san neia a siem vong a na, Mi rilohai khom hi sietna nia ding an nih” a ti angin, Pathienin Adam le Evi a siem khan mihriem a siemna san a la famkim naw leiin Evi chu Adam kuoma a hung ṭhuoi a, chi tam tak thlaa pung dingin thu a pek a nih. Hi hih Pathienin Adam le Evi a siemna san laia poimaw tak pakhat chu a nih.
Gen 1:26-28-ah “Adam chu Pathien angpuia siem, Adama inthok Nuhmei siemin a um a” ti ei hmu a. Hi hin la tawp el loin, Evi chu Adam kuoma a hung ṭhuoi a, chi tam tak thlaa, hnuoi chunga rorêla, hnuoi hluo sip dingin Pathienin a hril ei hmuh. Chu umzie chu, Adam le Evi a siem el hi Pathien thiltum an naw a, an nia inthok nau-le-te neia sûngkuo indin ding a ti a nih. Hi lei hin sûngkuoa hin Pathien (Trinitarian God) hlimthla, hmu thei lo Pathien nina (Trinitarian God) le Pathiena inlaichinna hmu theia a’n langna dinga Pathienin a’n din a nih.
Sûngkuo chu Pathien ropuina suklangna ding a nih. Nuhmei pasal inneinaa inthoka nau-le-te hung insienga, inthlapung peina hin, khawvela Pathien hlimthla a ropuina a’n dar lien peina ding (multiplying the image of God) le Pathien a ropuina le a mizie inlangna dinga a’n din a nih.
Pathienin chi tam tak thlaa pung dingin anni chu mal a sawm a. Pathien malsawmna laia ropuitak chu chi thla tam tak nei hi a nih. Pathienin khawvel hi nau-le-te hmangin mal a sawm hlak, chu chu generational blessing ei ti hi a nih. Entirna dingin Abraham kuoma malsawmna an hlan khah (Gen 22:18).
Sûngkuo chu Pathien ngaisak chi thla piengna ding le seilienna (growth) dinga Pathienin a’n din a nih. Kristien sûngkuo hi, nuhmei pasal inneia chi thla ding chau ni loin, suolin a chîmna khawvela Pathien ngaisak chi thla humhalna (preservation) ding, ṭhang la hung thar pei le khawvel la hung um peinaa, Pathien ngaisak le Pathien hmangruo ding chi thla le inchûktirna dinga Lalpan sûngkuo hi a’n din a nih. Mal 2:15-ah “Lalpan nupa chu pumkhatin a siem a ni naw am a ni? Taksa le thlarauah a ta an nih, Ieng leia pumkhata a siem am a na? Pathien ngaisak mi, chi thlatu ding a zong lei a nih. (Entirna dingin Mosie hai sûngkuo)
Nuhmei pasal inneina le inlaichinna hi Krista le Kohran inlaichinna, taksa mita hmu thei lo suklangna a ni thu Efe 5:1-6:4 sûngah ei hmuh. Sûngkuo hi Pathien sûngkuo, mita hmu thei lo kohran hlimthla, Krista le kohran inlaichinna suklangna ding le sûngkuoa umhai hringnuna inthokin, Krista hmangaina, Kohran umdân ding a taka suklangna ding a nih.
Sûngkuoa mi tin chanvo le mawphurna (roles and responsibilities): Kristien sûngkuoa nu-le-pa le nauhai mawphurna hi a hranin a ziek rawn naw a, sienkhom Israel sûngkuoa nu-le-pa le nauhai thaw dinga a dithai hi voisuna Kristien sûngkuoa khom Lalpa ditdân a la ni zing a nih. Sûngkuoa mi tin chanvo ding le an mawphurna peka umhai hi a’n hnuoi lem a’n sang lem (ranking le hierarical) hmanga siem an nawh. Sûngkuo indintu Pathienin ṭha a ti ang taka, mi tinin an chanvo ding le mawphurna a pek an nih. Pain a chanvo ding le mawphurna a phur ding a um a, chuong ang bokin nu le nauhai bâkah insûnga sinthawtuhai chenin chanvo ding le mawphurna an nei seng a nih.
Nu-le-pahaiin chanvo ding le mawphurna hrang hrang an nei lai zingin, chanvo le mawphurna an phur khawm ding tam tak a um; a bik takin, Pathien biekna kongah, nauhai inchûktirna le thununna kongah, inthuruol taka inchûktir le thunun an ṭul huna thunun hi nu-le-pa mawphurna a nih. Deut 6:6-9-ah “Voisun thupek ka hrilhai cheu hi in lungrilah in vong zing ding a nih, In nauhai taima takin zîrtir unla, ina in um châng amanih, lama in lawn lai amanih, in zal le tho pha amani khomin hril zing hlak ro, inchikna dingin bânah zem unla, in chalah hrên bok ro, in kotkhar bienga hai le in tuol kotah hai ziek bok ro” tiin a’n ziek a. Insûngah, abika pahai chanvo le mawphurna hril ding tam tak um sien khom poimaw le ṭul ei ti hai chau ei hril ding a nih.
Pa chu sûngkuo lu tak an nina hi soisel le inhmai ruol a ni nawh. Hi lei hin chi thla hi pa tienga tiem a nih. Thuthlung Thara lem chu Krista chanvo (role) lain, Krista chu kohran lu a ni angin, Pa chu Nuhmei lu an ni ti ei hmu a. Thuthlung Hluia Israel sûngkuoa chun Pa hin Pathien chanvo a lâk a, sûngkuo lu tak a ni leiin sûngkuo fak le dawn ding le sûngkuo himna chu pa mawphurna a nih. Hmangaina hi Pathiena inthoka inṭan a ni angin, sûngkuoa hmangaina khom amaa (pa) inthok inṭan ding a nih. Pathienin hmangaina le lunginsietnaa a mihai laia indik taka ro a rêl angin, Pa chun hmangaina le lunginsietnain indik takin insûnga ro a rêl ding a nih. Taksa le thlaraua nuhmei le nau haiin an ringzo dinga um chu pa mawphurna a nih. Sûngkuoa, pa tak nau-le-te haiin an ringzo naw chun, nau-le-tehaiin a thu awi harsa an ti a. Pa nungchang le khawsak dân fethlenga nauhaiin Pathien ṭina, inzâna, hmangaina, indikna, ringumna, thienghlimna an inchûk ding a nih. Bible-a Lalhai chanchin ei tiem chun, ‘a pa thaw ang a thaw a’ ti le ‘a pa thaw ang a thaw nawh’ ti hai hin nauhai malsawmna ding le malsawm nawna ding a hrilna a ni hlak a nih.
Insûng lu tak a ni ang hrimin, nau-le-tehai malsawmna an dong ding le dong naw ding khom pahaiin Pathien thu an zawm le zawm nawnaa hin a’n nghat ve tlat a nih. Pa takin Pathien thu a zawm nawna ra nauhai chungah a tla hlak angin, pa thuawina ra malsawmna khom nauhaiin an dong hlak a nih. Exo 20:5-6 ah, “Kei Lalpa i Pathien hi thikthu sie, pâhai thil suol thaw leia an nauhai hrem hlak, mi theidatuhai chu suon thum suon li chena khom hrem hlak le, mi hmangaia ka thupek zawmtu ruok chu suon sang tam tak chen chunga khom hmangaina inlangtir hlak chu ka nih” tiin a’n ziek a. Thuv 20:7-a chun “Soisêl boa nun khaltu mi fel chu, a hnung zuitu a thlahai an hamṭha. Pa takin insûng rorêlnaa a thaw ding ang a thaw naw phá, insûng sietna a tlung hlak. Thiempu Eli-in a nauhai suolna a hriet khan khau taka thutlûkna siem loin, hieng hin a hril lem (1 Sam 2:24-25). “Hieng mihai po po baua inthokin in thil rilo thaw ka lo hriet a, hieng ding hi an nawh”, ti chauin a hril leiin, Thiempu Eli insûng sietna hi a nauhai suolna nekin Eli-in a mawphurna a zo naw lei niin ṭhenkhat chun an hril.
Insûnga pahai hi Pathien hlimthla an ni ang hrimin, nauhai mal an sawm thei a. Hi lei hin Thuthlung Hlui hunah pahaiin an nauhai mal an sawm hlak. Entirna ṭha tak chu Jakobin malsawm a dong kha a nua inthok ni loin a Paa inthok a nih (Gen 27:27). Nauhai malsawm hi pahai mawphurna a nih. Abraham malsawmna chu Isakin a dong a, Isak malsawmna chu Jakobin, Jakob malsawmna chu Israel hnam sawm haiin an dong a nih (Gen 49:1-27).
Lampui ṭha nauhai kawkhmu le inchûktir chu nu le pa mawphurna a nih. Thuv 22:6-ah “Naupang chu a lampui ding inchûktir la, A upa pha khom petsan naw nih” ti ei hmuh. Nauhai hi an hung puitling phâ ieng ang lampui am an hung hraw ding ti ei hriet naw a, a tlângpuiin, an naupang laia lampui ei kawkhmu hai hi an hung hraw nawk hlak leiin, an naupang laia nasa taka inchûktir ding le thunun an ngaina hmuna thunun hi nu le pahai mawphurna a nih.
Sûngkuoa hin pahai hi Pathien hlimthla an lak (play) chau ni loin, Thiempu chanvo khom an laksa/ thawsa (play) a nih. Sûngkuo le Pathien kâra thiempu sin thaw ding an nih. “Ka nauhai hin thil suol thawin Pathien lo hril se pal hlauh rawi an tih” tiin Joba chun zîng inhma takin a tho a, an rêngin a ko khawm a, inthienna dingin an hming kipin pumraw thilhlan an hlân a, chu chu dâna neiin a thawzie hlak a nih (Job 1:5).
Nu chanvo le mawphurna ding: Bible-a hin sûngkuoa nuhai chanvo ding le an mawphurna tam tak hmu ding um sien khom a ṭul le poimaw ei ti hai chau ei hril ding a nih. Genesis-a Pathienin mihriem a siemnaa inthok ei en chun, nu chun pasal leh mawphurna inang tam tak an nei, abikin thilsiem chunga thuneina le rorelna kongah, nau-le-te chithlana kongah le kong dang dangah.
Gen 2:18-ah “Pathienin nuhmei a siem hi, a ṭul êm lei le a poimaw êm leia a siem a ni ti ei hmuh. Lalpa Pathien chun, “Adam a khât chaua a um hi a ṭha nawh, a ṭhangpuitu ding koppui ditum siem pek ta tih”. Hi taka inthoka chieng êm êm chu Mihriem (Adam) hi a khât chaua um hi Lalpan ṭha a ti nawh ti hi a nih. Adam hin ṭhangpui ngai a ni ti a’n hriet naw khoma, Pathienin ṭhangpui ngai a ni ti a hriet a. Ṭhangpuitu dingin Nuhmei (Evi) a siem a nih. Adam hi Evi (nuhmei) ṭhang loin PA a ni thei nawh. Pasala pa siemtu chu nuhmei an nih. Nuhmei hin pasal ṭhangpuitu dinga siem a ni ang hrimin ṭhangpuitu chanvo la ding a nina hi a hriet zing ding a nih. Insûng rorelna, nau-le-te inchûktirna le enkolna, rongbawlna kong iengkimah, nuhmei chun pasal a ṭhangpui ding a ni a, chu chu nuhmei mawphurna a nih. Ṭhangpuitu an nina hi pasalhai ta ding chau ni loin, nauhaiin malsawmna an dongna dinga nauhai thurawn pek le lampui ṭha kawkhmu le, buotsaitu ṭha tak chu nuhai hi an nih. Jakobin malsawmna a dongna dinga lampui siemtu chu a nu, Rebek a nih (Gen 27:5-30).
Nuhai hi Pathienin a siem dân hrima mi hne theina neia (influencial) a siem an nih. Bible-a hin lal le rorêltu ṭha le a ṭha nawhai hi nuhmei ṭha le ṭha nawa innghat an ni deu vong. Nuhai hi an nauhai ta dinga malsawmna lampui siempektu chau ni loin, an pasalhai lampui ṭha kawkhmutu le ṭhangpuitu an nih. Lal le rorêltuhai khom an nuhmeihai var le var nawin an rorel dân a sukdanglam hlak.
Chanchin Ṭha Lekhabuhaia hin Thlarau Thienghlim hi ringtuhai ṭhangpuitu a ni thu a hril a. Hieng ang hin nuhmei hi pasal ṭhangpuitu an ni ve. Chuleiin, insûnga Pain Pathien chanvo a lak angin, Nuhaiin Thlarau Thienghlim chanvo an lak ve a nih. Sûngkuo ṭha indinna ding hin nuin mawphurna a nei nasa èm êm. Dân narânin insûng inhoi le inhoi naw khom hi inkhat nua innghat a ni deu tak. Chuleiin, nu ṭha, Pathien ṭi mi nuin zalen taka insûng a enkolnaa, nau-le-tehai khom an inṭhang ṭha hlak a, insûng inhoi an siem hlak. Thlarau Thienghlimin ringtu hringnunah thunei theina (influence) nasatak a nei angin, nuhai khom hin an nau-le-te enkol le an pasalhai hringnunah thunei theina nasatak an nei a nih. Nuhmei varin insûng a’n din a, Nuhmei invetin a kut ngêiin a ṭhiek (Thuv 14:1). Pathien ṭi mi nuhmeihai hin nau-le-te ṭha an siem hlak (Entirnain: Mosie, Samuel, Timothe). Bible-a hming incher, a tam lem hi nuhaiin ringnaa an keihruoi an nauhai an nih. Nuhmei ṭha chu a insûng ta ding le a pasal ta dingin ṭhangpuitu ṭha a ni ruol ruolin, nuhmei ṭha lo le invet chu a insûng le a pasal ta dinga sietna an ni ve thung. Chuleiin, an mawphurna hi hrein Pathien kuoma ṭongṭai zing pumin, insûng enkolna le pasalhai thurawn an pekna kongah fimkhur taka an pek ding a nih. Abigail a pasal Nabal chu invet sien khom a nuhmei Abigailin thurawn ṭha a pekna zârin David lungsennaa inthokin Nabal chu sanhimin a um. Pathien ṭitu nuhmei hai hi insûng le nau-le-te, le pasalhai ta dinga malsawmna an nih.
Pasalhai inzaumna chu nuhmeihai hi a nih: Pasal inzauma siemtu chu nuhmei an nih. Thuv 31:23-a chun nuhmei var chanchin a hril a. A pasal chu mihaiin an inza a, kul kota rorêltu upahai lai a ṭhang ve ti ei hmuh. Pasalhai chawimawi le domsang hi nuhmeihai mawphurna a nih.
Nauhai chanvo le mawphurna: Bible-in nauhai hi ‘ro’ an ni thu a mi hrilpek a. Sâm 127:3-ah “Nauhai hi Lalpaa inthoka ei rochan donghai an na, rîla ra naupanghai hi ei lawmman donghai an nih. Nuhmei pasal ei innei a, chu rasuok malsawmna ropui tak chu nauhai hi an nih. Sûngkuoa hin nauhai hin mawphurna tam tak an nei ve. Bible-a ei hmu angin, Efe 6:1-2-ah “Naupanghai, Lalpaa chun in nu le pa thu awi ro, chu chu thil indik a ni si a. I nu le pa chawimawi rawh, ti hi thupek laia thil tiem sa (promise) nei hmasa tak a nih. Chuongchun i ta dingin ṭhâng a ta, hnuoia dam sawt bok i tih. Nu le pa thu awi dinga Pathiena inthoka thupek a ni leiin chu chu Pathien laka an mawphurna a ni ti an hriet a ṭul. Ringtuhaiin Pathien thu ei awia hnuoi malsawmna ei dong ang hin, nauhai khoma nu le pa thu an awi chun hnuoi malsawmna po poa hlu tak damsawtnain a zui ding a nih. Nungchang le thuawinaa nu le pa chawimawi hi nauhai mawphurna a nih.
Sûngkuo hi khawvela inchûkna hmun (educational institution) le mihriem chêngkhawmna hmasa tak le upa tak a nih. Khawvela inchûkna hmun le Pathien biekna biekin po po a tlu se vong hnung khoma mihriem an um sûng chena ngir ding chu Sûngkuo hi a nih. Tulai hnai ela ei ngirhmun, Manipura Pathien biekna biekin tam tak an raw siet a, hmu ding a um ta nawh. Sienkhom sûngkuo ruok chu a la ngir zing. Sûngkuo hi Kohran le Khawtlâng innghatna a nih. Mihriem taksa le thlaraua inṭhanglienna dinga hmun hmasa tak le poimaw tak a nih. Ringtu nupa ta dinga rongbawlna hmun (mission field) ding hmasa tak le poimaw chu sûngkuo hi a nih. Social evils, corruption le thil ṭha naw dang dang inṭanna chu sûngkuo a ni ang bokin hienghai a sukbona dinga ṭhang lakna ding hmun hmasa tak khom sûngkuo a nih. Sûngkuo a ṭha chun kohran le khawtlâng a ṭha ve el ding a nih.
Hi lei hin Pathienin sûngkuo hi a ngai poimaw èm êm. Harana inthoka malsawm ding le chi tam tak thla dinga Pathienin Abraham a ko suok khom khan Abraham chau ko suok loin, ama le a sûnghai a ko suok thu ei hmu. Suolna leia tui hmanga Pathienin khawvel a suk bohmang ding khom khan, Nova kuoma ama le a sûnghai himna dinga long tuk dingin Pathienin a hril a nih. Aigupta sala inthoka Lalpan a mihai a san suok dinga inhlanna hmasatak thaw dinga a hril hmasatak khom, mimal ta dingin inhlanna ni loin, sûngkuo sandamna dinga beramte inhlan dingin a hril a nih (Exo 12:21-27). Paula le Sila lung in an intângnaa, tâng vengtu beidonga, “Puhai, sandam ka ni theina dingin ieng am thawng ka ta?” tia an dawnnaa chun, anni chun, “Lalpa Isu ring la, chuongchun sandam ning i tih, nang le i sûnghai leh” an ta (TT 16:31). Mimal sandam el hi Pathien thil tum an naw a, sûngkuo sandam hi Pathien ditzawng le a ngai poimaw tak chu a nih.
Lalpa rongbawl hi ṭha lo awma hrie in um a ni chun, tu rong am in bawl ding, Vadung râla in pi le puhaiin a rong an bawl hlak pathienhai rong am, annawleh tuta in umna Amorhai rama an pathienhai rong lem in bawl ding ti voisun hin thlang ro. Kei le ka sûnghai ruok hin chu Lalpa rong a nih kan bawl ding (Josh 24:15).Inpawngnekna le mani hmasielnaa sip khawvel harsatna kâra hin, Joshua angin sûngkuoa Pathien rongbawl dingin sûngkuo aiin thutlûkna ei siem ngam ve am? Pathienin sûngkuo sandamna hi a ngai poimaw hle a nih. Ei sûngkuo hi sandam ei ni tawl tah am?

